Zonnepanelen recyclen: welk deel van een paneel is terug te winnen?
Zonnepanelen recyclen is technisch mogelijk, maar een exact percentage dat voor elk paneel geldt is er niet. Het grootste knelpunt is niet het materiaal zelf, maar de verbinding tussen de lagen. Hieronder leest u per onderdeel wat terug te winnen is, wat TNO hierover meldt en wat dit betekent voor uw eigen panelen.
Waaruit een zonnepaneel is opgebouwd
Een zonnepaneel is geen homogeen product maar een gelaagde sandwich. Aan de voorkant zit een glasplaat, daaronder liggen de zonnecellen van silicium met metalen contacten, aan de achterkant zit een kunststof backsheet en rondom een frame. Een kunststof verbindingslaag, de encapsulant (de lijmachtige laag die de cellen vastzet), houdt dit geheel bij elkaar.
Juist die encapsulant bepaalt hoe makkelijk een paneel uit elkaar te halen is. Hoe sterker de cellen zijn verankerd, hoe langer het paneel meegaat in weer en wind. Maar diezelfde hechting maakt ontmanteling aan het einde van de levensduur lastig. Dat is de kern van de recyclingvraag: wat goed is voor de levensduur is slecht voor de scheidbaarheid.
Welke materialen al terug te winnen zijn
Het aluminium frame en het glas zijn de onderdelen die het makkelijkst te scheiden en te hergebruiken zijn, ook omdat ze het grootste deel van het gewicht van een paneel vormen. Dat is algemene vakkennis en geen getal uit de bronnen. Een concreet recyclingpercentage per paneel kunnen wij op basis van de beschikbare bronnen niet onderbouwen, en we noemen dus bewust geen getal.
Wat wel vaststaat: de lastigst terug te winnen onderdelen zijn de silicium cellen en de metalen die erin zitten, omdat ze vastzitten in de encapsulant. Hoeveel u uiteindelijk terugkrijgt hangt dus af van de recyclingmethode en het type paneel, niet alleen van de materialen.
Onderdelen van een zonnepaneel en recyclebaarheid
| Onderdeel | Recycling |
|---|---|
| Aluminium frame en glas | Het makkelijkst te scheiden en te hergebruiken |
| Silicium cellen | Terug te winnen, o.a. voor anodes van autobatterijen ⟦W6⟧ |
| Encapsulant (verbindingslaag) | Maakt scheiden lastig bij huidige panelen ⟦W3⟧ |
| Backsheet | Bij PANGEA PFAS-vrij en recyclebaar ontwikkeld ⟦W7⟧ |
Silicium en zilver terugwinnen: wat TNO onderzoekt
TNO is het Nederlandse onderzoeksinstituut dat zich bezighoudt met circulaire zonnepanelen. Het instituut kan nu al silicium uit afgedankte modules halen dat geschikt is voor hergebruik in anodes van autobatterijen. Daarmee krijgt een materiaal dat anders verloren gaat een hoogwaardige tweede toepassing.
Voor de vraag of recyclen rendabel is, maakte TNO samen met Stichting OPEN een kosten-batenanalyse voor de hedendaagse recycling van zonnepanelen. De bronnen die wij hebben noemen daar geen bedragen bij. Wij kunnen u dus geen totale kosten per paneel geven en verzinnen er geen. Wilt u de actuele kosten weten, vraag dan bij uw installateur of de inzamelaar naar de tarieven voor afvoer van afgedankte panelen.
Waarom het scheiden van de lagen de lastigste stap is
Bij de huidige panelen is de encapsulant de belemmering. Wie de lagen wil scheiden, moet die verankering doorbreken, en dat kost met de gangbare methoden veel energie of vraagt om processen die het milieu belasten. Het gevolg is dat materialen vaak niet zuiver terugkomen, wat de waarde van het gerecyclede materiaal drukt en dus ook de rendabiliteit.
TNO ontwikkelde met industriële partners een nieuwe verbindingslaag, de release encapsulant, die bij recycling eenvoudig te verwijderen is. Daarmee kunnen componenten en materialen volledig van elkaar gescheiden worden, zonder complexe energievretende en milieuvervuilende processen. Op kleine schaal toont TNO met laser testen bovendien dat ontmantelen ook kan zonder mechanische kracht.
Huidige paneel versus paneel met release encapsulant
| Huidige paneel | Paneel met release encapsulant | |
|---|---|---|
| Scheiden van lagen | Uitermate lastig door de encapsulant | Eenvoudig te verwijderen bij recycling |
| Proces | Energievretend en milieubelastend | Zonder complexe energievretende processen |
Wat dit zegt over de toekomst van recyclebare panelen
Het Nederlandse project PANGEA werkt aan een silicium zonnepaneel met een PFAS-vrije recyclebare kunststof backsheet en de release encapsulant. PFAS zijn hardnekkige chemische stoffen, dus een PFAS-vrije achterlaag maakt het paneel ook schoner om te verwerken. Voor u als eigenaar van panelen die nu al op het dak liggen verandert dit weinig: die zijn gebouwd met de oude verbindingslaag.
Bij een nieuwe aanschaf kunt u de recyclebaarheid wel meewegen. Vraag uw leverancier hoe het merk omgaat met inname en verwerking aan het einde van de levensduur. Meer achtergrond over de keuze en het gebruik van panelen vindt u in onze veelgestelde vragen over zonnepanelen. Wilt u de investering doorrekenen, lees dan hoe u de terugverdientijd van zonnepanelen berekent.
Veelgestelde vragen
Hoeveel procent van een zonnepaneel kan worden gerecycled?
Een vast percentage voor elk paneel is niet te geven. Glas en aluminium zijn het makkelijkst terug te winnen.
Wat zijn de totale kosten om een zonnepaneel te recyclen?
Daar hebben wij geen onderbouwd bedrag voor. TNO en Stichting OPEN deden wel een kosten-batenanalyse van de hedendaagse recycling. Voor de actuele tarieven vraagt u uw installateur of inzamelaar om een offerte.
Wat betekent TNO voor het recyclen van zonnepanelen?
TNO ontwikkelt een release encapsulant waarmee lagen eenvoudig van elkaar te scheiden zijn en haalt nu al silicium terug dat bruikbaar is voor autobatterijen.
